Patti på pensum

Mens eg las til eksamen, drakk venninna mi te i kjellaren til Patti Smith

Av Maren Bø

Publisert i Syn og Segn 04/25

Patti Smith var på veg til Oslo. Ho skulle sjekke inn på Hotel Continental og spele seg gjennom Horses. På Sentrum Scene stod nærare 1750 fans klare, og eg var på gjestelista. Det vart nesten litt for mykje for meg.

Heseblesande held eg fram armen slik at vakta ved inngangen raskast mogleg kan stramme billettbandet rundt handleddet. Fem minutt før konsertstart trør dei to venninnene mine og eg inn i det mørke lokalet. Konserten er som Patti sine konsertar pleier å vere i Noreg, utseld. Me endar heilt bakarst, akkurat der bakken sluttar å skråne og sikta til scenen bak alle dei høge issane er minimal. Ikkje noko problem, tenker me. Lat oss berre få tak i den øla, så startar me vegen fram. 

Men det viste seg at dette var ein av dei kveldane på Sentrum Scene der det var umogleg å finne hol. Kvar luke var tett. Publikum meinte alvor og blikka bad meg roe meg. Dette var ikkje nokon laus og ledig festival, dette var ein slik konsert der bildeprovet som kanskje skal ut på Snapchat måtte gjerast kjapt, og i alle fall utan blits. 

No kunne me verkeleg angre på at me gjekk for seint ut den døra. Me hadde sjølvsagt såte og snakka om korleis det heile hadde gått til, at venninna vår ein sein kveld trefte sonen til Patti på eit tilfeldig burlesqueshow i Bergen, og at me andre to faktisk kunne ha gjesta eit bryllaup der svigermor Patti song kjærleikshymner. Nei, eg trekker det tilbake: Dette vorspielet gjekk det ikkje an å angre på.

Og jammen opnar det seg ei luke i grevens tid. Foreininga framføre meg til venstre, løyser seg opp. Og så skjer det.

Nokon kjem til å kome

Det kvite, lange, glinsande håret kjem til syne. Lyden i publikum tek av. Men vent, det er ikkje ho. Det er Lenny Kaye, gitaristen, med akkurat same sveis. Det flagrande, stive grå håret i midtskil. Han ser ut som ein tynn engel.

Og så kjem ho. Den andre engelen, Patti. Ho har på seg det vanlege: Ein svart dressjakke, sikkert ein dyrare versjon av frakken ho skriv om i Just Kids, den ho kjøpte då ho flytta til New York for å bli kunstnar. Ho har lause svarte jeans som er putta oppi knytebootsa og ei kvit T-skjorte under. Null sminke og null hårfarge. 

Så er ho i gang. Fyrst roleg: «Jesus died for somebody’s sins, but not mine», før ho dreg oss av garde vidare til Gloria, og songen når klimaks. Her finst ingen gammaldame-slingring, og ikkje noko rust. Foreininga ved sida av meg stemmer i på Gloria! Stemmene deira raknar, det høyrest faktisk ut som eit søtt lite barneselskap samanlikna med djupa i frå scenen. 

I tillegg spyttar ho framleis på scenen. Dette til glede for publikum.

Folk blir rørt. Eg blir rørt. For kvart år som går og for kvar Patti-konsert som blir spela, dess viktigare kjennest det å få med seg opplevinga av 79-åringen på scenen. Det er umogleg å ikkje tenke på at dette kanskje er siste gong eg ser henne.

Men eg trur eigentleg eg ikkje det. Eg er utdanna i idrettsfag, og har studert nokre eldre kroppar både i sport og dans. Patti er lett i steget. Nakken ser ikkje stiv ut. Rørslene flyt, og ho har fleire fridomsgrader å gå på. Denne kroppslege observasjonen seier meg at dette ikkje er siste gong eg ser henne. I tillegg spyttar ho framleis på scenen. Dette til glede for publikum, som då kan nikke anerkjennande til kvarandre, mens dei saman tenker at punken ikkje er død, og at Patti aldri blir ei fornem gammal frue. 

Dessutan er ho i stadig kunstnarisk produksjon og har ho nett komme ut med ny bok: Brød frå englane. Denne hjernen stagnerer ikkje med det fyrste.

Det einaste teiknet som  kanskje røper at Patti ikkje er 30 år lenger, er at ho tek seg ein dopause midt i konserten. Det går fint, for mens Patti kviler på doskåla, heidrar bandet Television-frontfiguren Tom Verlaine og speler seg gjennom tre Television-songar. 

Det motsette av ChatGPT

Eg las nokre gamle intervju med Patti i Rolling Stone. Ho fortel her at ho alltid vil vere det svarte fåret, berre i ei rikare utgåve. Bodskapen er at alle dei svarte fåra som ikkje har ein god familie, ein grad på universitet eller klarer å leve vanlege liv, skal kjenne at det er ein plass til dei. Ho har gått sin eigen veg, tolt sitt og snakkar rett frå levra. 

I intervjuet Vision of Patti Smith frå 1978 påpeikar intervjuaren at ho ein gong har sagt at ho har masturbert til sitt eige cover, Easter. Patti nektar ikkje for det. Det var eit slags eksperiment; viss ho kunne få til dette, kunne også 15-åringar kunne gjere det. Sjølv blir eg i tvil om kva ho meiner her og ber chatroboten om å tolke. Det går sjølvsagt ikkje, slikt språk vil ikkje roboten ha på seg. Slik eg etterkvart forstår det, er det ein protest til samfunnet og journalistane som fleire gonger ymtar om at ho skal kjenne på skuld dersom ho skulle bli sett på som eit sex-objekt. 

Chatroboten kan gå med på å omsetje eit neste avsnitt, der Patti snakkar om meir kvardagslege tema som familie og oppvekst, men då vil han skrive det om til «eit meir nøkternt og respektfullt språk». 

Patti er det totalt motsette av ChatGPT. Brit Bildøen, som har omsett fleire av bøkene hennar til nynorsk, skreiv i Klassekampen at «Patti var opptatt av at ting ikkje skulle komme for lett». I karrieren har ho ikkje teke nokre snarvegar, som Idol-vegen, eller fått skrivehjelp av ChatGPT. Ho er frittalande, det ho seier er kjenslefullt og ikkje noko generisk pjatt.

Gjennom bøkene hennar kan ein verkeleg erfare korleis ho tek til seg kvar einaste mikroskopiske oppleving. Eg trur ikkje eg kjenner nokon som tek inn så mykje. Eller det må i tilfelle vere den eksentriske tanta mi frå Oslo. Mens ho grilla kunne ho dikte ein heil song om korleis hamburgaren steika på bålet. Sjølv om eg den gong ville døy av latter, ser eg det jo no. Denne tanta var ikkje så dum, for det er dette livet handlar om: å studere safta som piplar ut av burgaren, og synast at det er så vakkert at ein berre må lage ein song om det. 

I boka Just Kids blir kvar augneblink stadfesta. Når ho tek valet om å bli kunstnar og tek valet om å flytte til New York, til dømes. Då går ho til favorittkafeen sin, spelar to låtar av Nina Simone på jukeboksen, et ein smultring og drikk avskjedskaffi. Sjølv om det er ein kvardagsaktivitet ho sikkert har gjort hundre gonger før, verkar det høgtideleg. Kvart sekund tel.

Chatroboten vil skrive det om til «eit meir nøkternt og respektfullt språk».

Patti får deg til å tenke på dei viktige tinga. Ho kan umogleg bry seg om reels og oppussing, til dømes. Eg kjenner eg at eg får lyst til å selje bil, hus, klede og i alle fall hytta – om eg hadde hatt hytte. Eg vil berre kjøpe meg ein lang frakk, ei rustning og gi meg hen til skrivinga og augneblinkane.

Og i denne Patti-euforien spør eg ein norsklærar på vidaregåande om ikkje minst éi av Patti sine bøker burde vore på pensumlista. Heilt sikkert, svarar han. Det er likevel ikkje heilt godt å seie om soga om Patti hadde gått heim hjå generasjon Z. Kanskje er ho for rufsete, eller for kunstnarisk. I så tilfelle, det hadde det nok vore sunt.

Café «Ino og Madla handelslag

Tilbake til konserten. Heilt til venstre på scenen står sonen til Patti, Jackson Smith. Han som ein gong var saman med venninna mi, og er grunnen til at me får nyte denne opplevinga. Jackson pleier å spele gitar, men i dag speler han stort sett bass.

Når eg ser han der ved sida av Patti, tenker eg på korleis det må vere å turnere verda rundt med si eiga mor. Kva snakkar dei om? Kva snakkar dei om før og etter ho går på scenen, og korleis har dei det eigentleg saman? 

Eg går ofte på ein lokal kafé. Her er akustikken i det eine hjørnet svært god, og lyden ber så godt at eg ikkje kan unngå å få med meg kva 79-åringane seier mens dei heller syltetøy over vaflane. Fleire gonger handlar om ein som gjekk for seint til legen (han vart aldri god), kva dei et (dei likar å ete det same kvar dag, men at det går an å ete lefse til frukost i helga). Dei er også samde om at det er best å legge seg tidleg, (dei klarer uansett ikkje ligge frampå – klokka seks byrjar nemleg føtene å krible, men så er det jo også godt å komme i gong med dagen). Og slik går dagane på kafeen.

Det kan godt vere at Jackson og Patti tok seg ei vaffel der nede på Continental, der dei bur på oslobesøket, men at kvardagen deira er ganske annleis enn kafégjengen, det må vere lov å seie. Café ‘Ino som ho skriv om i M Train, er ikkje Madla handelslag. I følgje kjelda mi lever Patti eit ekte New York-liv i townhouset sitt på Manhattan. Når eg tenker på ekte New York-liv, ser eg for meg folk utan mat i kjøleskapet – dei et berre ute. Eg ser føre meg at dei vekslar mellom ramen, pho og New York-pizza på bakrus-søndagar. Eller så har dei ikkje bakrus, dei drikk på den internasjonale måten.

Nei, ein 79-åring er ikkje ein 79-åring. Og Patti er ikkje mora mi. Eller mora di.

Post konsert

Så, etter nydeleg allsang til People have the power saman med vår eigen Girl in Red, forsvinn Patti, Lenny og Jackson. Det er ekte trist, men eg kjenner på ei siste spenning. Er det no det er tid for backstage? Eg er jo trass alt med henne som var på ferie i townhouset til Patti. 

For mens me andre var smådeprimerte og sleit oss gjennom harde forelesningar på psykologi og anna unytte, hadde venninna mi reist av garde på eventyr til Greenwich Village på Manhatten. I The village, for det er det dei som har peiling kallar staden, hadde Patti teke henne vel imot, dei drakk te i saman, og seinare på kvelden vart det enkel sushi med Flea frå Red Hot Chilli Peppers. 

Mens venninna mi tekstar sine edle kontaktar utanfor Sentrum Scene, startar kverna hjå oss andre. Kva i lovens navn skal me seie der bak, me som aldri har hatt Patti som svigermor? Very great show, liksom? Alle kan skjøne at det blir for tamt. Berre vere oss sjølv, ja, sjølvsagt. Det kan ein seie høgt så mykje ein vil. 

Uansett så vert i dette ikkje noko problem. I det me hadde vasa oss bort til nabopuben, og sørga for at det er god plass rundt bordet, er Patti og sonen reist tilbake til sin norske heim: Hotel Continental. Ho trong visst også å legge seg i tide.